Валгусии зонуҳо, ё пойҳои Х-шакл, чунин ҳолатест, ки зонуҳо ба дарун майл мекунанд: ҳангоми ба ҳам наздик кардани зонуҳо байни буҷулакҳои дарунӣ фосила мемонад. Қисми поёнии соқҳо ба самти берун меравад. Дар ҳолати муқобил, варус, пойҳо О-шакл менамоянд: буҷулакҳо наздик мешаванду зонуҳо аз ҳам дур мемонанд. [4][12]
Дар кӯдакон ҳар ду ҳолат метавонанд дар ҷараёни рушди муқаррарӣ пайдо шаванд. Барои фарқ кардани хусусияти синнусолӣ аз беморӣ духтур синну сол, баробарии пойҳо, шикоятҳо ва тағйиротро дар тӯли вақт ба назар мегирад. [1][4]
Рушди муқаррарии шакли пойҳо
Давраҳои синнусолӣ
Пойҳои кӯдак ҳатман аз таваллуд рост нестанд. Дар солҳои аввал шакли онҳо аз О-монанд ба ҳолати росттар ва баъдан ба Х-монанд мегузарад. Бо калон шудан валгуси равшан одатан кам мешавад. [2][3][12]
| Синну сол | Одатан чӣ мушоҳида мешавад |
|---|---|
| Аз таваллуд то тақрибан 1,5-солагӣ | Пойҳо бештар О-шакл менамоянд. Ин марҳилаи дигари рушд аст, на деформатсияи Х-шакл. |
| Тақрибан 1,5–2-солагӣ | Шакли О кам шуда, меҳвари пойҳо росттар мешавад. |
| 2–4-солагӣ | Зонуҳо тадриҷан наздик мешаванд. Х-шакл одатан дар 3–4-солагӣ равшантар аст. |
| 4–7-солагӣ | Х-шакл бештар оҳиста-оҳиста кам мешавад. Тағйиротро дар тӯли моҳҳо ва солҳо муқоиса мекунанд. |
| Аз 7–8-солагӣ боло | Шакли пойҳо ба ҳолати калонсолон наздик мешавад. Валгуси сабук имконпазир аст; валгуси равшан, афзоянда ё дарднок бояд арзёбӣ шавад. |
Инҳо рақамҳои тахминӣ мебошанд, на ҷадвали қатъӣ барои ҳар кӯдак. Дар таҳқиқоти гурӯҳҳои гуногуни кӯдакон синни зиёдтарини валгус фарқ мекунад. Масалан, дар як таҳқиқоти 196 кӯдак он ба ҳисоби миёна дар 4-солагӣ ва дар гурӯҳи 215 кӯдак дар Ҳиндустон дертар мушоҳида шуд. Танҳо аз рӯйи акси ҳамсол ташхис гузоштан мумкин нест. [2][3]
| Бештар ба хусусияти синнусолӣ монанд аст | Беҳтар аст ба ортопед муроҷиат кунед |
|---|---|
| Ҳар ду пой тақрибан якхела менамоянд | Як пой назар ба пойи дигар хеле бештар каҷ аст |
| Кӯдак бе дард ё лангидан ҳаракат мекунад | Дард, лангидан ё даст кашидан аз бозии одатӣ пайдо шудааст |
| Баъд аз давраи авҷи синни томактабӣ шакли Х тадриҷан кам мешавад | Каҷшавӣ зиёд мешавад, махсусан баъд аз 7–8-солагӣ |
| Қадкашӣ ва таносуби бадан муқаррарӣ аст | Қади кӯдак ба таври назаррас паст аст ё деформатсияҳои дигар ҳастанд |
| Тағйирот тадриҷан дар синни томактабӣ пайдо шудааст | Шакли пой пас аз шикаст ё сироят тағйир ёфтааст |
Аз пойҳои О-шакл то меҳвари муқаррарӣ
Хусусиятҳои муҳим
Валгуси сабук дар бисёр калонсолони солим низ дида мешавад. Аз ин рӯ, ҳадаф он нест, ки зонуҳо ва буҷулакҳо ҳатман ҳамзамон ба ҳам расанд. Ба намуди пойҳо тобхӯрии рон ва соқ, ҳолати панҷаҳо ва бофтаҳои нарм низ таъсир мекунанд. [1][13]
Сабабҳои деформатсияи валгусӣ
1. Валгуси физиологӣ
Ин сабаби маъмултарини Х-шаклии пойҳо дар кӯдакон аст. Он одатан тақрибан дар 2–5-солагӣ дида мешавад. Ҳар ду пой ба ҳам монанданд, кӯдак муқаррарӣ қад мекашад, роҳ меравад ва бозӣ мекунад, дард надорад. Бо калоншавӣ валгус бештар кам мешавад. Кунҷи байни рон ва соқро аз рӯйи меъёрҳои синнусолӣ арзёбӣ мекунанд, на бо як рақам барои ҳама. [1][2][3][4]
2. Валгуси патологӣ
Ин ҳолатест, ки меҳвари пой аз тағйироти интизории синнусолӣ фарқ мекунад ё бо беморӣ/осеби устухон вобаста аст. Агар валгуси равшан боқӣ монад, вале сабаби муайян ёфт нашавад, онро идиопатикӣ меноманд. Интихоби назорат ё табобат аз дараҷаи деформатсия, шикоятҳо ва захираи боқимондаи афзоиш вобаста аст. [6][7]
| Сабаб | Бо забони оддӣ ин чӣ маъно дорад |
|---|---|
| Оқибати шикаст | Пас аз баъзе осебҳо қисми устухони назди зону нобаробар месабзад. Каҷшавӣ метавонад на дарҳол, балки баъди чанд моҳ пайдо шавад. |
| Осеби минтақаи афзоиш | Минтақаи афзоиш ба дароз шудани устухон ёрӣ медиҳад. Агар як қисми он аз осеб ё сироят зарар бинад, як тарафи устухон метавонад сусттар афзояд. |
| Рахит ва дигар вайроншавиҳои мубодилаи минералҳо | Устухон нодуруст ташаккул меёбад ва мустаҳкам мешавад. Сабабҳо гуногунанд: на танҳо камии витамини D, балки вайроншавии мубодилаи фосфор ё баъзе бемориҳои гурда низ. |
| Хусусиятҳои рушди скелет | Ҳангоми баъзе бемориҳои ирсӣ на танҳо шакли пой, балки қад ва таносуби бадан низ тағйир ёфта метавонанд. Одатан танҳо муоинаи зону кофӣ нест. |
| Барҷастагиҳои устухонӣ дар назди минтақаи афзоиш | Масалан, экзостозҳои сершумори ирсӣ метавонанд ба самти афзоиши устухон таъсир расонанд. Ин сабаби маъмулии шакли Х-и кӯдакони томактабӣ нест. |
А. Сабабҳои баъди осеб
Шикасти қисми болоии устухони калони соқ ва падидаи Козен. Қисми васеи болоии устухони калони соқ дар наздикии зону метафизи проксималӣ ном дорад. Пас аз шикасти ин минтақа дар баъзе кӯдакон соқ тадриҷан ба берун майл мекунад ва зону ба дарун меояд. Инро падидаи Козен меноманд. Он баъзан баъди шикасте пайдо мешавад, ки хуб пайваст шудааст. [9]
Дар мушоҳидаи 33 кӯдак валгуси дермонда дар 15 кӯдак инкишоф ёфт; зиёдтарин дараҷа пас аз 8–19 моҳ сабт шуд. Баъдтар деформатсия дар бисёриҳо кам шуд. Ин маълумоти як гурӯҳи хурд аст ва натиҷаи ҳар кӯдакро пешгӯӣ намекунад. [9]
Намунаи тағйироти яктарафа пас аз шикаст
Осеби минтақаи афзоиш. Устухон аз ҳисоби минтақаи тағоякии афзоиш дароз мешавад. Агар қисми ин минтақа баъди шикаст ё сироят дигар афзоиш накунад, қисми дигар идома мекунад ва устухон тадриҷан каҷ мешавад. Осеби тарафи берунии минтақаи афзоиши назди зону метавонад валгус диҳад. Ин механизм аз падидаи Козен фарқ мекунад. [7]
Б. Бемориҳои системавӣ ва мубодилавӣ
Рахит. Ҳангоми рахит минералшавии устухони афзоянда вайрон мешавад. Сабаб метавонад норасоии витамини D ё калсий бошад; шаклҳои дигар ба вайроншавии мубодилаи фосфор ва сабабҳои дигар вобастаанд. Дар рентгенограмма минтақаи афзоиш метавонад васеъ ва қисми канории устухон тағйирёфта намоён шавад. [10]
Барои арзёбӣ духтур калсий, фосфор, фосфатазаи ишқорӣ ва дигар нишондиҳандаҳоро мувофиқи вазъ месанҷад. Калсийи хун ҳатман паст намешавад; фосфатазаи ишқориро бо дарназардошти синну сол шарҳ медиҳанд. Танҳо як таҳлил ташхисро муайян намекунад. [10]
Мукополисахаридози навъи IV A, ё синдроми Моркио. Ин бемории нодири ирсӣ ба ташаккули устухон таъсир мекунад. Деформатсияи скелет метавонад бо қадпастӣ, тағйироти қафаси сина, сутунмуҳра ё буғуми косу рон якҷоя шавад. Барои навъи IV A ҳаракатнокии зиёди баъзе буғумҳо хос аст; сахтшавии ҳамаи буғумҳо ҳатмӣ нест. Тағйироти қарния низ имкон дорад. Танҳо аз рӯйи шакли зону ташхис намегузоранд. [15]
Остеодистрофияи гурда. Ин тағйироти устухон ҳангоми бемории музмини гурда мебошад. Мубодилаи минералҳо ва гормонҳое, ки дар сохтани устухон иштирок мекунанд, вайрон шуда метавонад. Афзоиши қад суст ё устухонҳо заиф мешаванд. Танҳо мочевина ва креатинин барои муайян кардани тағйироти устухон басанда нестанд. Арзёбӣ ва табобатро якҷоя бо нефрологи кӯдакон мегузаронанд. [19]
В. Дисплазияҳои скелетӣ
Дисплазияҳои скелетӣ бемориҳои ирсии рушди устухон ва тағояк мебошанд. Духтур на танҳо зону, балки қад, таносуби бадан ва дигар буғумҳоро низ арзёбӣ мекунад.
Синдроми Эллис–ван Кревелд. Валгус метавонад бо кӯтоҳии дасту пой, ангуштони зиёдатӣ, хусусиятҳои нохун ва дандон, ё нуқсони модарзодии дил якҷоя бошад. Нишонаҳо дар ҳар шахс гуногунанд; ташхис муоина ва арзёбии генетикиро талаб мекунад. [16]
Дисплазияи сершумори эпифизӣ. Эпифиз қисми охири устухон аст, ки дар ташаккули буғум иштирок мекунад. Ҳангоми ин беморӣ нуқтаҳои устухоншавӣ метавонанд дер пайдо шуда, хурд ва номунтазам бошанд. Кӯдак метавонад баъди ҳаракат аз дарди зону ё косу рон ва хастагӣ шикоят кунад. Қад баъзан танҳо каме паст мешавад. Шаклҳои гуногуни ирсӣ вуҷуд доранд; беморӣ на ҳамеша танҳо бо роҳи доминантӣ мегузарад. [17][20]
Г. Барҷастагиҳои устухон
Остеохондромаҳои сершумори ирсӣ. Ин барҷастагиҳои некхоҳи устухону тағояк мебошанд, ки аксаран назди минтақаи афзоиш пайдо мешаванд. Онҳо метавонанд ба самти афзоиши устухон таъсир кунанд, фарқи дарозии пой ё каҷшавӣ ба вуҷуд оранд. Баъзан барҷастагии сахт зери пӯст ҳис мешавад. [18]
Нишонаҳои клиникӣ ва шикоятҳо
Шикоятҳои маъмулии волидон
Бештар волидон намуди пойҳоро мушоҳида мекунанд: зонуҳо наздиканд, вале панҷаҳо дур меистанд. Баъзан кӯдак ҳангоми давидан зону ба зону мерасад, зуд хаста мешавад, пешпо мехӯрад ё аз дарди зону ё панҷа шикоят мекунад. Ин нишонаҳо худ аз худ исбот намекунанд, ки сабаб валгус аст; онҳоро ҳангоми муоина арзёбӣ мекунанд. [4][7]
Нишонаҳое, ки муоинаи духтурро талаб мекунанд
- Як пой назар ба дигараш равшантар каҷ аст.
- Деформатсия меафзояд, хусусан баъд аз синни томактабӣ.
- Х-шаклии назаррас баъди 7–8-солагӣ боқӣ мондааст.
- Дард, лангидан, душвории роҳравӣ ё давидан, ё маҳдуд шудани бозӣ пайдо шудааст.
- Тағйирот баъди шикаст ё сироят сар шудааст.
- Қад суст меафзояд ё дигар деформатсияҳои скелетӣ низ ҳастанд. [1][5]
Х-шаклии равшан дар кӯдаки то дусола низ ба рушди маъмул мувофиқ нест ва арзёбии рӯ ба рӯро талаб мекунад. Ҳангоми дард, асимметрия ё бадшавӣ мунтазири синни мактабӣ нашавед. [7]
Кӯмакро фавран ҷӯед, агар кӯдак ногаҳон ба пой такя карда натавонад, дарди сахт дошта бошад, буғум гарм ва варам кунад ё ҳамроҳи дарду лангидан таб пайдо шавад. [8]
Муоина ва ташхис
Ҷамъоварии маълумот дар бораи таърихи беморӣ
Духтур мепурсад, ки тағйирот кай пайдо шуд ва дар тӯли вақт чӣ гуна дигар шуд:
- Деформатсия пеш аз роҳ рафтан пайдо шуд ё баъд аз он?
- Оё ҳар ду пой якхелаанд? Дар чанд моҳи охир каҷшавӣ зиёд шудааст?
- Дард, лангидан, варам, пешпо хӯрдан ё кам шудани фаъолият ҳаст?
- Пештар шикаст, сироят ё ҷарроҳии пойҳо буд?
- Қад ва вазни кӯдак чӣ гуна тағйир меёбанд? Бемории музмин дорад?
- Дар оила қадпастӣ, деформатсияи пой ё бемории ирсии устухон дида мешавад?
- Пештар чӣ табобат гирифтааст ва он чӣ натиҷа дод? [1][4][7]
Суратҳои солҳои пеш ва ҳуҷҷатҳои тиббӣ барои муқоисаи тағйирот ёрӣ медиҳанд. Агар кӯдак шикаст дошта бошад, хулоса ва аксҳои рентгениро ба қабул биёред.
Муоинаи ҷисмонӣ
Қад, вазн ва таносуби бадан. Қадро дар графики синнусолӣ ва бо ченкуниҳои қаблӣ муқоиса мекунанд. На танҳо баландии ҳозира, балки суръати афзоиш низ муҳим аст. Вазнро якҷо бо синну қад арзёбӣ мекунанд. [1][5]
Ҳолати пойҳо. Кӯдак рост меистад, пойҳо бе фишор ва зонуҳо ростанд. Косачаҳои зону бояд ба пеш нигоҳ кунанд. Агар ронҳо ба дарун гарданд, пойҳо метавонанд аз воқеият бештар Х-шакл намоянд. Барои ҳамин самти косачаҳои зону муҳимтар аз танҳо самти панҷаҳо аст. [1][13]
Тобхӯрии пой метавонад намуди Х-шаклро зиёд нишон диҳад
Андозаи фосилаи байни буҷулакҳо. Онро ҳангоми рост будани зонуҳо, ба пеш нигоҳ кардани косачаҳо ва нарм ба ҳам расидани зонуҳо чен мекунанд. Фосила байни буҷулакҳои дарунӣ чен мешавад, на байни нӯги пойафзол. Пойҳоро фишор надиҳед. [1]
Рақами 8 см баъзан дар меъёрҳои роҳхат истифода мешавад. Масалан, тавсияҳои як хадамоти тандурустии Австралия барои кӯдакони 8-сола ва калонтар бо валгуси боқимонда фосилаи зиёда аз 8 см-ро нишон медиҳанд. Ин сабаби арзёбии мутахассис аст, на ташхиси худкор ё нишондоди ҷарроҳӣ. [5][6]
Духтур инчунин дарозии пойҳо, ҳаракати буғумҳои косу рон, зону ва банди пой, самти рон ва соқро муқоиса мекунад. Агар барҷастагии устухон гумон шавад, қисми дахлдорро месанҷад. Тестҳои махсусро танҳо ҳангоми зарурат мегузаронанд. [1][7]
Арзёбии роҳравӣ
Духтур мебинад, ки косачаҳои зону ва панҷаҳо ба куҷо менигаранд, кӯдак ҳар ду пойро баробар истифода мебарад ё не ва ҳангоми такя зону чӣ гуна ҳаракат мекунад. Муоинаи роҳравӣ тасвири иловагӣ медиҳад; пойҳои зоҳиран монанд метавонанд вазифаи гуногун дошта бошанд. [7]
Муоинаи рентгенӣ
Кай лозим мешавад. Ҳангоми шакли маъмулии синнусолӣ ва набудани шикоятҳо аксар вақт муоинаи ҷисмонӣ басанда аст. Ҳангоми асимметрия, афзоиши деформатсия ё шакли равшани ғайримуқаррарӣ ортопед рентгенро таъин мекунад. [4][7]
Чӣ гуна мегузаронанд. Барои дидани меҳвари пойҳо акси ҳар ду пойро пурра, дар ҳолати рост истода, аз косу рон то банди пой мегиранд. Акси танҳо зону тасвири пурра намедиҳад. Косачаҳои зону бояд ба пеш бошанд. [7]
Духтур дар тасвир муайян мекунад:
- Хате, ки маркази буғуми косу ронро бо маркази банди пой мепайвандад, аз куҷо мегузарад. Ин меҳвари механикии пой аст.
- Каҷшавӣ дар устухони рон, соқ ё ҳар ду ҷойгир аст.
- Минтақаҳои афзоиш чӣ гунаанд ва оё нишонаи бемории устухон ҳаст. [7]
Санҷишҳои иловагӣ
Таҳлилҳо ва ташхиси генетикӣ танҳо ҳангоми гумони бемории муайян таъин мешаванд. Агар рахит гумон шавад, мубодилаи минералҳоро месанҷанд. Ҳангоми бемории гурда нефролог дар арзёбӣ иштирок мекунад. Якҷоя будани қадпастӣ, таносуби ғайриодии бадан ва чанд деформатсия метавонад машварати генетикро талаб кунад. Барои валгуси маъмулии синнусолӣ чунин санҷишҳо лозим нестанд. [4][10][19]
Нишондодҳо барои фиристодан ба мутахассис
Ба ортопеди кӯдакон муроҷиат кунед, агар пойҳо асимметрӣ бошанд, деформатсия афзояд, дард ё лангидан пайдо шавад, роҳравӣ маҳдуд гардад, тағйирот баъди шикаст сар шавад ё валгуси равшан дар кӯдаки мактабхон боқӣ монад. Қади паст дар якҷоягӣ бо тағйироти дигари устухон низ арзёбиро талаб мекунад. [5]
- Эндокринолог: ҳангоми вайроншавии мубодилаи минералҳо ва баъзе намудҳои рахит.
- Нефролог: ҳангоми бемории гурда ва тағйироти устухонии вобаста ба он.
- Генетик: ҳангоми гумони бемории ирсии скелет.
- Ревматолог: ҳангоми варами тӯлонии буғум ё сахтии саҳарӣ, ки метавонад аз илтиҳоб дарак диҳад. [7][10][15][16][17][18][19]
Агар кӯдак ногаҳон ба пой такя карда натавонад, дарди сахт дошта бошад, буғум гарм ва варам кунад ё таб дошта бошад, ёрии таъҷилии тиббӣ лозим аст. Ба қабули нақшавӣ мунтазир нашавед. [8]
Табобат
Табобат ба сабаби деформатсия, дараҷаи он, шикоятҳо ва захираи боқимондаи афзоиш вобаста аст. Барои шакли муқаррарии синнусолӣ назорат басанда аст; осеби минтақаи афзоиш ё бемории устухон нақшаи дигар мехоҳад.
| Ҳолат | Роҳи маъмулии амал |
|---|---|
| Валгуси синнусолӣ | Назорати афзоиш. Пойафзоли махсус барои рост кардани пой лозим нест. |
| Бемории тасдиқшудаи устухон | Аввал сабаби беморӣ ва мубодилаи минералҳоро табобат мекунанд, баъд шакли пойро аз нав арзёбӣ мекунанд. |
| Деформатсияи равшан ва захираи кофии афзоиш | Духтур метавонад афзоиши идорашавандаро пешниҳод кунад: амалиёти хурд, ки устухон тадриҷан рост шавад. |
| Афзоиш қариб анҷом ёфтааст ё усули идорашаванда мувофиқ нест | Агар зарур бошад, остеотомияро баррасӣ мекунанд: ҷарроҳ устухонро бурида, дар ҳолати лозим устувор месозад. |
Х-шакл будани пой маънои ҳатмии ҷарроҳиро надорад. Ҳамчунин қоидаи «то даҳсолагӣ ҳеҷ кор намекунанд» барои ҳамаи кӯдакон дуруст нест. Агар сабаби патологӣ бошад, муоинаи саривақтӣ муҳим аст. [4][6][7]
Валгуси физиологӣ
Назорат маънои онро дорад, ки духтур кӯдакро арзёбӣ кардааст ва ҳоло аломати табобати фаъол наёфтааст. Барои муқоиса муоина ва аксҳоро дар ҳолати монанд истифода бурдан мумкин аст. Муҳлати назорати навро духтур муайян мекунад; дар ҳолати ором он метавонад 6–12 моҳ бошад. Агар шикоят пайдо шавад, пештар муроҷиат мекунанд. [5]
Пойафзоли махсус, стелка ва машқҳо шакли устухонро ҳангоми валгуси физиологӣ рост намекунанд. Машқро барои сабаби дигари функсионалӣ таъин кардан мумкин аст, аммо он меҳвари устухонро иваз намекунад. [4][7]
Валгуси устувор: кай ҷарроҳиро баррасӣ мекунанд
Ҷарроҳиро ҳангоми каҷшавии назаррас, махсусан агар дард ё маҳдудияти фаъолият бошад, баррасӣ мекунанд. Танҳо фосилаи байни буҷулакҳо басанда нест. Синни даҳсолагӣ низ шарти ҳатмӣ нест: баъзе бемориҳо ислоҳро пештар талаб мекунанд, вақте минтақаи афзоиш ҳанӯз фаъол аст. [6]
Афзоиши идорашаванда
Устухонҳои кӯдак аз ҳисоби минтақаҳои афзоиш дароз мешаванд. Ҷарроҳ метавонад бо пластина ва винтҳо афзоиши як тарафи ин минтақаро муваққатан суст кунад. Тарафи дигар афзоишро идома медиҳад, бинобар ин кунҷи устухон тадриҷан дигар мешавад. Инро афзоиши идорашаванда меноманд. [11][14]
Ин усул якбора натиҷа намедиҳад ва барои ҳар кӯдак мувофиқ нест. Пеш аз амалиёт на танҳо синни тақвимӣ, балки миқдори афзоиши боқимондаро ҳисоб мекунанд. Дар консенсуси байналмилалии соли 2025 барои валгуси идиопатикӣ мутахассисон ҳадди ақал ду соли афзоиши боқимондаро ҳамчун роҳнамо мувофиқа карданд. Қарори ниҳоӣ барои ҳар кӯдак алоҳида аст. [6]
Рентгенограммаҳо: чаро назоратро идома медиҳанд
Баъди ислоҳ деформатсия метавонад боз пайдо шавад. Агар имплантат аз муҳлати лозим зиёд монад, пой аз ҳад зиёд ба тарафи муқобил рост мешавад. Аз ин рӯ муоинаҳои назоратӣ қисми худи табобатанд. [14]
Остеотомия
Остеотомия амалиётест, ки ҳангоми он ҷарроҳ устухонро мебурад, самти онро ислоҳ мекунад ва дар ҳолати лозим устувор месозад. Онро вақте баррасӣ мекунанд, ки афзоиши боқимонда барои ислоҳи деформатсия басанда нест ё шакли он усули дигарро талаб мекунад. Барқароршавӣ ва маҳдудияти такя ба пой аз ҳаҷми амалиёт вобаста аст. [7]
Валгуси патологӣ
Баъди шикасти метафиз. Ҳангоми падидаи Козен валгус дар баъзе кӯдакон бо афзоиш кам мешавад. Агар он боқӣ монад, зиёд шавад ё ба ҳаракат халал расонад, ислоҳро муҳокима мекунанд. Қоидаи умумии «то 5-солагӣ назорат, баъд аз он ҷарроҳӣ» вуҷуд надорад. [9]
Баъди осеби минтақаи афзоиш. Духтур муайян мекунад, ки кадом қисми минтақаи афзоиш осеб дидааст ва чӣ қадар афзоиш боқӣ мондааст. Баъзе ҳолатҳо хориҷ кардани пули устухонии дохили минтақаи афзоиш, афзоиши идорашаванда ё остеотомияро талаб мекунанд. [7]
Ҳангоми бемориҳои мубодилавӣ. Аввал бемории асосиро табобат ё устувор мекунанд. Баъди табобати рахит ё муътадил кардани ҳолати гурда меҳвари пойҳо ва зарурати ислоҳи ортопедиро аз нав арзёбӣ мекунанд. [10][19]
Пешгӯӣ ва оқибатҳои дарозмуддат
Дар ҳолати валгуси маъмулии синнусолӣ пешгӯӣ хуб аст: шакли пойҳо бо калоншавии кӯдак тағйир меёбад ва табобати махсус лозим намешавад. Ҳангоми деформатсияи устувор ё вобаста ба беморӣ, пешгӯӣ аз сабаб ва дараҷаи он вобаста аст. Каҷшавии назаррас метавонад тақсимоти сарбориро дар зону тағйир диҳад ва бояд аз валгуси безарари синнусолӣ фарқ карда шавад. [1][4]
Дар деформатсияи патологӣ сарборӣ ба қисми берунии зону зиёд шуда, ҳаракати косачаи зону халал ёфта метавонад. Дард ё ноустувории зону имкон дорад. Тағйироти зиёди меҳвар метавонад хавфи фарсудашавии буғумро баланд кунад, аммо ин маънои онро надорад, ки ҳар кӯдаки томактабӣ бо Х-шаклии пойҳо дар оянда артроз мегирад. [1][7]
Тавсияҳои муҳим барои амал
Чӣ бояд кард
- Шакли пойҳоро бо назардошти синну сол, қад, шикоят ва тағйирот дар тӯли вақт арзёбӣ кунед.
- Ҳар ду пойро муқоиса кунед.
- Ҳангоми асимметрия, дард, лангидан ё афзоиши деформатсия ба ортопед муроҷиат кунед.
- Баъди осеби минтақаи афзоиш ва ҳангоми афзоиши идорашаванда муоинаҳои назоратиро гузаронед. [4][5][6][7][14]
Чӣ кор набояд кард
- Ҳар Х-шаклии пойро нишонаи рахит ҳисоб накунед.
- Барои рост кардани валгуси физиологӣ худсарона стелка ва пойафзоли махсус нахаред.
- Зарурати ҷарроҳиро аз рӯйи як ченкунӣ муайян накунед.
- Ҳангоми пайдо шудани нишонаҳои нигаронкунанда то синни муайян интизор нашавед. [4][5][6][10]
Рақамҳои роҳнамо чӣ маъно доранд
8 см байни буҷулакҳо дар синну соли муайян метавонад сабаби фиристодан ба мутахассис бошад; ин ҳадди умумии ташхис нест. Қади аз садяки сеюм паст маънои онро дорад, ки тақрибан 97 аз 100 ҳамсол баландтаранд; ин сабаби арзёбии рушд аст, на ташхис. Даҳсолагӣ синни ҳатмии оғози ҷарроҳӣ нест. [5][6]
Манбаъҳо ва адабиёт
Номи пайвандҳо тарҷума шудааст. Барои ҷустуҷӯи нашрияҳо номи библиографӣ ба забони аслӣ нигоҳ дошта шудааст.
- Ҷамъияти ортопедҳои кӯдакони Амрикои Шимолӣ: деформатсияи валгусии зонуҳоPediatric Orthopaedic Society of North America. Genu Valgum. Study Guide [Internet].
- Қиматҳои муқаррарии кунҷи зону дар кӯдакон: таҳқиқоти 196 иштирокчӣHeath CH, Staheli LT. Normal limits of knee angle in white children—genu varum and genu valgum. J Pediatr Orthop. 1993;13(2):259–262. PMID: 8459023.
- Инкишофи кунҷи зону дар кӯдакони солими Ҳиндустон: фарқи меъёрҳои синнусолӣSaini UC, Bali K, Sheth B, Gahlot N, Gahlot A. Normal development of the knee angle in healthy Indian children: a clinical study of 215 children. J Child Orthop. 2010;4(6):579–586. doi:10.1007/s11832-010-0297-z. PMID: 22132036.
- Маводи Ҷамъияти ортопедҳои кӯдакони Амрикои Шимолӣ барои волидон дар бораи пойҳои О- ва Х-шаклPediatric Orthopaedic Society of North America. Bowed Legs & Knock Knees. OrthoKids [Internet].
- Хадамоти тандурустии Уэлси Нави Ҷанубӣ, Австралия: меъёрҳои ирсоли кӯдакони пойҳояшон Х-шаклNSW Health. Knock knees. Statewide referral criteria [Internet]. Updated 2026 Mar 23.
- Консенсуси байналмилалӣ оид ба арзёбӣ ва табобати деформатсияи идиопатикии Х-шакл, 2025Ranade AS, Oka GA, Belthur MV, Shah H, Herman MJ, Fernandes JA, et al. An International Consensus on Evaluation and Management of Idiopathic Genu Valgum: A Modified Delphi Survey. J Pediatr Orthop. 2025;45(5):274–280. doi:10.1097/BPO.0000000000002908. PMID: 39901614.
- Деформатсияҳои кунҷии пойҳо дар кӯдакон: ба кӣ, кай ва чӣ гуна ислоҳ лозим астGupta P, Gupta V, Patil B, Verma V. Angular deformities of lower limb in children: Correction for whom, when and how? J Clin Orthop Trauma. 2020;11(2):196–201. doi:10.1016/j.jcot.2020.01.008. PMID: 32099279.
- Беморхонаи шоҳигарии кӯдакони Мелбурн: тавсияҳо ҳангоми лангидан ё натавонистани такя ба пойThe Royal Children’s Hospital Melbourne. The limping or non-weight bearing child. Clinical Practice Guidelines [Internet].
- Валгус баъд аз шикастагии қисми болоии устухони калони соқ: назорати дарозмуддати 33 кӯдакPapamerkouriou YM, Tsoumpos P, Tagaris G, Christodoulou G. Does Cozen’s phenomenon warrant surgical intervention? J Child Orthop. 2020;14(3). doi:10.1302/1863-2548.14.190147.
- Консенсуси байналмилалӣ оид ба пешгирӣ ва табобати рахити ғизоӣMunns CF, Shaw N, Kiely M, Specker BL, Thacher TD, Ozono K, et al. Global Consensus Recommendations on Prevention and Management of Nutritional Rickets. J Clin Endocrinol Metab. 2016;101(2):394–415. doi:10.1210/jc.2015-2175. PMID: 26745253.
- Афзоиши идорашаванда: шарҳи системавӣ ва мета-таҳлили муқоисаи винтҳо ва лавҳаҳо, 2025Sabry AO, Genedy MKA, Abouelwafa S, Khalil AA, Mady O, Mostafa N, et al. Percutaneous epiphysiodesis transphyseal screw versus tension-band plating as hemiepiphysiodesis in treating coronal angular knee deformities: a systematic review and meta-analysis of comparative studies. BMC Musculoskelet Disord. 2025;26:355. doi:10.1186/s12891-025-08540-z.
- UpToDate: муоинаи кӯдак бо пойҳои Х-шакл (қисми муқаддимавии дастрас)Rosenfeld SB. Approach to the child with knock-knees. UpToDate. Topic updated 2025 Aug 18; literature review through 2026 Sep. Доступны введение и раздел о возрастных изменениях; полный текст не использован.
- Тағйироти синнусолии шакл ва тобхӯрии пойҳо: шарҳ барои педиатрҳо, 2026Vlaic J, Kruk A, Wasko MK. Angular and Rotational Lower Limb Alignment Variations in Children: Practical Guidance for Paediatricians. Medicina (Kaunas). 2026;62(8):1499. doi:10.3390/medicina62081499. PMID: 42654396.
- Ислоҳи деформатсияи Х-шакл бо усули афзоиши идорашаванда: таҳқиқот ва намунаи клиникӣZajonz D, Schumann E, Wojan M, Kübler FB, Josten C, Bühligen U, et al. Treatment of genu valgum in children by means of temporary hemiepiphysiodesis using eight-plates: short-term findings. BMC Musculoskelet Disord. 2017;18:456. doi:10.1186/s12891-017-1823-7. PMID: 29141620.
- GeneReviews: синдроми Моркио, навъи AMucopolysaccharidosis Type IVA. In: GeneReviews [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle.
- GeneReviews: синдроми Эллис–ван КревелдEllis-van Creveld Syndrome. In: GeneReviews [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle.
- GeneReviews: дисплазияи сершумори эпифизӣ, шакли доминантӣBriggs MD, Wright MJ, Mortier GR. Multiple Epiphyseal Dysplasia, Autosomal Dominant. In: GeneReviews [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle. Updated 2024 Jul 4.
- GeneReviews: остеохондромаҳои сершумори ирсӣHereditary Multiple Osteochondromas. In: GeneReviews [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle.
- Институтҳои миллии тандурустии ИМА: вайроншавии мубодилаи минералҳо ва устухон ҳангоми бемории гурдаNational Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Mineral & Bone Disorder in Chronic Kidney Disease [Internet]. National Institutes of Health.
- Китобхонаи миллии тиббии ИМА: шаклҳои ирсии дисплазияи сершумори эпифизӣNational Library of Medicine. Multiple epiphyseal dysplasia. MedlinePlus Genetics [Internet].