Ташхиси ДЦП: ин чӣ маъно дорад, чӣ гуна гузошта мешавад ва баъд чӣ бояд кард

Муҳимтарин фикрҳо

Детский церебральный паралич, ё ДЦП, гурӯҳи ҳолатҳоест, ки дар он аз сабаби вайроншавӣ ё осеби мағзи рушдкунанда ҳаракат, қомат ва назорати мушакҳо осеб мебинанд. Ин маънои онро надорад, ки ҳамаи кӯдакон як хел мешаванд. Яке метавонад мустақилона роҳ равад, аммо дар як даст заъф дошта бошад; дигаре метавонад ба нигоҳ доштани сар, нишастан, ғизо гирифтан ё муошират ёрӣ талаб кунад.

ДЦП бемории пешравандаи мағз нест. Аммо ҷисми кӯдак калон мешавад, сарборӣ зиёд мешавад ва бе назорати дуруст метавонанд контрактураҳо, деформатсияи пой, мушкилоти буғуми косу рон, дард, душвории нигоҳубин ва роҳгардӣ пайдо шаванд.

Ташхис чӣ маъно дорад

Барои оила калимаи “ДЦП” бисёр вазнин садо медиҳад. Вале ташхиси хуб бояд на танҳо ном диҳад, балки ба саволҳои амалӣ ҷавоб диҳад: кадом функсияҳо нигоҳ дошта шудаанд, кадомашон осеб дидаанд, оё реабилитатсия лозим аст, оё ортопед, нутқшинос, офтальмолог, сурдолог ё мутахассиси ғизо лозим мешавад, оё буғумҳои косу рон бояд мунтазам назорат шаванд.

Барои ҳамин як навиштаҷоти кӯтоҳи “ДЦП” кофӣ нест. Муҳим аст фаҳмем: навъи ҳаракат чӣ гуна аст, як тараф ё ду тараф бештар осеб дидааст, кӯдак чӣ қадар мустақилона ҳаракат мекунад, сатҳи GMFCS кадом аст, нутқ, ғизо, биниш, шунавоӣ ва эпилепсия чӣ ҳол доранд.

ДЦП чист

Дар маънои клиникӣ ДЦП маҷмӯи вайроншавиҳои доимии ҳаракат ва қомат аст, ки аз осеби ғайрипешравандаи мағзи рушдкунанда ба вуҷуд меоянд. Сабаб метавонад пеш аз таваллуд, ҳангоми давраи навзодӣ ё дар моҳҳои аввали ҳаёт бошад: норасид таваллуд шудан, осеби моддаи сафеди мағз, энцефалопатияи гипоксӣ-ишемикӣ, инсулти навзод, сироят, зардии вазнин, менингит ё дигар ҳолатҳо.

Зоҳиршавӣ дар бадан дида мешавад: тонуси баланд ё паст, дер нигоҳ доштани сар, дер нишастан ё роҳ рафтан, асимметрияи дасту пой, роҳ рафтан дар нӯги ангуштон, ҳаракатҳои ғайриихтиёрӣ, душвории ғизо ва нутқ.

ДЦП чӣ маъно надорад

ДЦП маънои онро надорад, ки кӯдак “ҳеҷ кор карда наметавонад”. Имкониятҳо хеле гуногунанд. Баъзе кӯдакон роҳ мераванд, меомӯзанд, сухан мегӯянд ва танҳо назорати даврӣ мехоҳанд. Баъзеҳо ба ёрии васеи гурӯҳи мутахассисон, ортезҳо, воситаҳои техникӣ ва баъзан ҷарроҳӣ ниёз доранд.

ДЦП ҳамеша “айби таваллуд” нест. Манбаъҳои муосир таъкид мекунанд, ки сабабҳо гуногунанд ва дар қисми кӯдакон сабаби дақиқ пайдо намешавад. Марказҳои назорат ва пешгирии бемориҳои ИМА, ё CDC, менависанд, ки аксари ҳолатҳо модарзодӣ мебошанд ва фикри “сабаби асосӣ ҳамеша камии оксиген дар таваллуд аст” кӯҳна шудааст.

ДЦП ҳамчунин маънои онро надорад, ки агар МРТ оддӣ бошад, ташхис ғайриимкон аст. МРТ муҳим аст, аммо ташхис клиникӣ аст.

Кай ДЦП гумонбар мешавад

Дар моҳҳои аввал

Нишонаҳои нигаронкунанда: сустии шадид ё сахтшавии мушакҳо, нигоҳ надоштани сар барои синну сол, асимметрияи ҳаракат, як даст доимо дар мушт, пойҳо сахт рост ё қайчишакл, душвории ширхӯрӣ ва фурӯ бурдан, ҳаракатҳои кам ё ғайриоддӣ, кашишҳо, норасид таваллуд шудан ё мушкилоти вазнини давраи навзодӣ.

Дар нимсолаи дуюми ҳаёт

Диққат талаб мекунанд: дер гардидан, дер нишастан, хеле барвақт истифода кардани танҳо як даст, ҳаракати асимметрӣ, вазн нагузоштан ба даст ё пой, тонуси хеле баланд ё хеле паст, боқӣ мондани рефлексҳои ибтидоӣ.

Баъд аз яксолагӣ

Сабаб барои арзёбӣ: роҳ нарафтан то 18 моҳ, роҳ рафтан танҳо дар нӯги ангуштон, асимметрияи равшани роҳгардӣ, афтиданҳои зиёд бе беҳбудӣ, сахтшавии афзояндаи мушакҳо, маҳдуд шудани кушодашавии ронҳо, дард, таъхири нутқ ё ғизо дар якҷоягӣ бо мушкилоти ҳаракат.

Ташхис чӣ гуна гузошта мешавад

Ташхис аз чанд қисм иборат аст.

1. Таърихи ҳомиладорӣ, таваллуд ва давраи навзодӣ

Духтур мепурсад: мӯҳлати ҳомиладорӣ, вазни таваллуд, норасид будан, сироятҳо, энцефалопатия, кашишҳои навзодӣ, реаниматсия, сепсис, менингит, зардии вазнин, инсулт, хунравии мағз, натиҷаи нейросонография ё МРТ ва рушди моҳ ба моҳ.

2. Муоинаи неврологӣ ва моторӣ

Муоина тонус, қувва, назорати ҳаракат, симметрия, рефлексҳо, қомат, нигоҳ доштани сар, нишастан, истодан, роҳ рафтан, координатсия, ҳаракатҳои ғайриихтиёрӣ, истифодаи дастҳо, бозӣ ва муоширатро дар бар мегирад.

3. Асбобҳои стандартии ташхиси барвақт

Дар кӯдакони хавфнок арзёбии ҳаракатҳои генерализатсияшуда, ё GMA, ва муоинаи неврологии кӯдак бо шкалаи Хаммерсмит, ё HINE, истифода мешаванд. Инҳо “ба чашм” иҷро намешаванд: арзиши онҳо дар усули стандартӣ ва тафсири дуруст аст.

4. МРТ-и мағзи сар

МРТ метавонад навъи осеби мағзро нишон диҳад, сабабҳои дигарро истисно кунад ва нақшаи назоратро равшантар созад. Аммо МРТ танҳо асоси ташхис ё пешгӯӣ нест.

5. Арзёбии мушкилоти ҳамроҳ

Бояд на танҳо мушакҳоро дид. Эпилепсия, биниш, шунавоӣ, нутқ, фурӯ бурдан, ғизо, хоб, дард, контрактура, ортезҳо, буғумҳои косу рон, стопа, сутунмӯҳра, рафтор ва иштироки кӯдак дар зиндагии ҳаррӯза низ муҳиманд.

Хавфи баланди ДЦП

Баъзан кӯдак ҳоло барои ташхиси ниҳоӣ хеле хурд аст, аммо хавф баланд аст. Дар чунин ҳолат навиштани “хавфи баланди ДЦП” дуруст буда метавонад. Ин набояд маънои интизор шуданро дошта бошад: реабилитатсия, омӯзиши оила, назорати ғизо, биниш, шунавоӣ ва ортопедия метавонанд аллакай оғоз шаванд.

Чӣ гуна ДЦП тасниф мешавад

Аз рӯи навъи ҳаракат ДЦП метавонад спастикӣ, дискинетикӣ, атактикӣ ё омехта бошад. Аз рӯи паҳншавӣ - яктарафа ё дутарафа; баъзан бештар пойҳо, баъзан дасту пойи як тараф ва баъзан тамоми бадан ҷалб мешаванд.

Барои фаҳмидани функсия шкалаҳо истифода мешаванд. GMFCS ҳаракати калонро аз роҳгардии мустақил то маҳдудияти вазнин тасвир мекунад. MACS истифодаи дастҳо, CFCS муошират, EDACS хӯрдан ва нӯшиданро нишон медиҳад. Ин шкалаҳо барои “тамға” нестанд; онҳо барои нақшаи кӯмак ва назорат лозиманд.

Аломатҳои сурх: кай ташхисро бояд аз нав баррасӣ кард

ДЦП набояд ҳамчун бемории мағзи пешраванда рафтор кунад. Агар кӯдак малакаҳои бадастовардаро гум кунад, ҳолат зуд бад шавад, дар МРТ тасвир ба клиника мувофиқат накунад, дар оила бемориҳои неврологии пешраванда бошанд ё нишонаҳои нав пайдо шаванд, ташхисро бояд аз нав арзёбӣ кард ва бемориҳои дигарро истисно намуд.

Баъд аз ташхис чӣ бояд кард

Оила бояд танҳо бо як калимаи “ДЦП” намонад. Нақша бояд чунин бошад: чӣ гуна ДЦП гумонбар ё тасдиқ шудааст, кӯдак ҳоло чӣ метавонад, чӣ бештар маҳдуд мекунад, кадом мутахассисон лозиманд, кадом ташхисҳо гузаронда шудаанд, оё МРТ ё такрори он лозим аст, оё биниш, шунавоӣ, ғизо, фурӯ бурдан ва нутқ бояд санҷида шаванд, оё ортопед ва назорати буғумҳои косу рон лозим аст.

Ҳадафҳо бояд мушаххас бошанд: беҳтар нигоҳ доштани сар, осон кардани ғизо, пешгирии контрактура, кам кардани дард, интихоби ортез, беҳтар кардани нишастан, нигоҳ доштани буғумҳои косу рон, рушди истифодаи даст ё интихоби воситаи муошират.

Фаҳмишҳои нодуруст

“Агар кӯдак ақлан хуб бошад, ДЦП намешавад.” Мешавад. ДЦП пеш аз ҳама мушкили ҳаракат ва қомат аст; ақл метавонад нигоҳ дошта шавад.

“Агар МРТ оддӣ бошад, ДЦП нест.” На ҳамеша. Ташхис клиникӣ аст.

“Муҳим танҳо паст кардани тонус аст.” Тонус муҳим аст, аммо функсия, қувва, мувозинат, дард, ортезҳо, ғизо, нутқ ва иштирок дар зиндагӣ низ муҳиманд.

Кай зудтар ба духтур муроҷиат кардан лозим аст

Зудтар муроҷиат кунед, агар малакаҳо гум шаванд, кашишҳо пайдо ё зиёд шаванд, дард бошад, кӯдак аз нишастан ё роҳ рафтан даст кашад, ғизо ё фурӯ бурдан бад шавад, вазн кам шавад, нафаскашӣ ё аспиратсия мушкил шавад, асимметрия зуд зиёд шавад, кушодашавии ронҳо маҳдуд гардад ё ортез сахт захм кунад.

Чӣ гуна бо оила дар бораи ташхис гап задан лозим аст

Бадтарин роҳ ин аст, ки ба падару модар танҳо “ДЦП” гуфта, онҳоро бо интернет танҳо гузорем. Суҳбати дуруст бояд ростқавл, вале вайронкунанда набошад. Оила бояд фаҳмад: духтур чӣ мебинад, ташхис то чӣ дараҷа эҳтимолӣ аст, ҳоло чӣ кор кардан мумкин аст, чӣ ҳоло номаълум аст, кадом мутахассисон лозиманд ва кадом нишонаҳо муроҷиати зудро талаб мекунанд.

Хулоса

ДЦП як тамғаи ягона нест. Ин тавсифи клиникии он аст, ки мағзи рушдкунанда ба ҳаракат, қомат, функсия ва рушди кӯдаки мушаххас чӣ гуна таъсир кардааст. Ташхиси хуб бояд роҳ диҳад: чӣ осеб дидааст, чӣ нигоҳ дошта шудааст, чӣ хавфҳо ҳастанд ва қадами баъдӣ чист.

Саволҳои маъмул

Оё ДЦП танҳо аз рӯи МРТ гузошта мешавад?

Не. МРТ кӯмак мекунад, аммо ташхис аз рушд, муоина, ҳаракат, тонус, функсия ва динамика вобаста аст.

Агар кӯдак норасид таваллуд шуда бошад, ҳатман ДЦП мешавад?

Не. Норасид таваллуд шудан хавфро зиёд мекунад, вале аксари кӯдакони норасид ДЦП надоранд. Хавф маънои назорати бодиққатро дорад.

Агар кӯдак роҳ равад, ДЦП сабук аст?

На ҳамеша. Бояд сифати роҳгардӣ, дард, хасташавӣ, стопа, зону, буғумҳои косу рон, даст, нутқ, ғизо, биниш ва шунавоӣ низ арзёбӣ шаванд.

Оё ДЦП табобат мешавад?

Сабаби мағзиро бо як дору “нест” кардан мумкин нест. Аммо ба кӯдак метавон кӯмак кард: рушди функсия, кам кардани дард, пешгирии контрактура ва деформатсия, ортезҳо, реабилитатсия ва дар ҳолатҳои зарурӣ ҷарроҳӣ.

Канали Telegram

Маводҳои нав дар бораи ортопедияи кӯдакон, нейроортопедия, ДЦП, роҳгардӣ ва тибби далелнок дар канали Telegram нашр мешаванд: https://t.me/dr_abdulloevvvv

Дисклеймер

Мавод омӯзишӣ аст ва ҷои машварати рӯ ба рӯи духтурро намегирад. Ташхис, муоина ва табобат танҳо баъд аз арзёбии инфиродии кӯдак муайян карда мешаванд.

Манбаъҳо

1. NICE. Cerebral palsy in under 25s: assessment and management. NG62. https://www.nice.org.uk/guidance/ng62
2. AACPDM. Early Detection of Cerebral Palsy Care Pathway. https://www.aacpdm.org/publications/care-pathways/early-detection-of-cerebral-palsy
3. CDC. About Cerebral Palsy. https://www.cdc.gov/cerebral-palsy/about/index.html
4. NICE. Spasticity in under 19s: management. CG145. https://www.nice.org.uk/guidance/cg145
5. AACPDM. Hip Surveillance in Cerebral Palsy Care Pathway. https://www.aacpdm.org/publications/care-pathways/hip-surveillance-in-cerebral-palsy
6. Rosenbaum P, Paneth N, Leviton A, Goldstein M, Bax M. A report: the definition and classification of cerebral palsy. Dev Med Child Neurol Suppl. 2007;109:8-14.
7. Novak I, Morgan C, Adde L, et al. Early, accurate diagnosis and early intervention in cerebral palsy. JAMA Pediatr. 2017;171(9):897-907.
8. Ashwal S, Russman BS, Blasco PA, et al. Practice parameter: diagnostic assessment of the child with cerebral palsy. Neurology. 2004;62(6):851-863.